Melis Karaca & Metin Kaan Kurtuluş
Yeni bir rapora nazaran Batı ülkeleri Türkiye’yi bir müttefik mi yoksa bir rakip mi diye tanımlayacağını bilmiyor. Rusya’nın Ukrayna’da başlattığı savaş birinci yılına girerken çok sayıda insanın milletlerarası alakalar ve kendi ülkelerinin dünyadaki yerine ait algıları da tekrar şekillenmeye başladı. Avrupa Dış Alakalar Konseyi’nin (ECFR) raporu, Türkiye’de kamuoyu algısının çoğunlukla Rusya, ABD, İngiltere ve dokuz AB ülkesini ‘partner’ olarak gördüğünü gösterirken AB ülkelerinden gelen sonuçlar, buradakilerin çoğunlukla Türkiye’yi nasıl tanımlayacağını bilmediğini gözler önüne serdi. Uzmanlar bu durumu, “Türkiye’nin en azından kağıt üzerinde bir NATO ülkesi olarak kalırken kendi bağımsız dış siyasetini uygulamasından kaynaklanıyor olabilir” tabirleriyle kıymetlendirdi.
Düşünce kuruluşu Avrupa Dış Münasebetler Kurulu (ECFR) tarafından hazırlanan ve T24 ile paylaştığı ‘Birleşik Batı, başkalarından ayrıldı: Rusya-Ukrayna savaşının birinci yılında kamuoyu’ başlıklı raporda dokuz AB üye ülkesi (AB-9) ile ABD, İngiltere, Çin, Rusya, Hindistan ve Türkiye’den alınan bilgiler kullanıldı. Anketlerin üzerine raporu ECFR Yöneticisi Mark Leonard, Liberal Stratejiler Merkezi Lideri Ivan Krastev ve Stanford Üniversitesi Hoover Enstitüsü Kıdemli Üyesi Timothy Garton Ash kaleme aldı.
Türkiye, Rusya’ya bakış olarak Avrupa’dan ayrılıyor
Raporun bulguları, Türkiye’de halkın Rusya’ya bakış açısının Avrupalı müttefiklerine kıyasla çok daha farklı olduğunu gösteriyor. Türkiye’de ankete katılanların yüzde 73’ü, hâlâ Rusya’yı bir güç olarak görürken, iştirakçilerin yüzde 69’u Moskova’yı Ankara’nın stratejik ortağı olarak gördüğünü belirtti.
Öte yandan AB ve ABD üyelerinin bilakis Çin, Rusya, Hindistan ve Türkiye üzere ülkelerde çoğunluk, savaşın sonlanması için Ukrayna’nın gerekirse toprak vermesi gerektiğini söylüyor. Batı ülkeleri ise bu duruşa çok daha aralı.
Türkiye’den iştirakçilerin yüzde 48’i, ‘Bu Ukrayna’nın toprak vermesi manasına gelse bile Rusya-Ukrayna çatışması çabucak sona ermeli’ dedi.
Türkler, Rusya’yı nasıl tanımlıyor?
Türkiye’den ankete katılanların yüzde 14’ü, Rusya’yı Türkiye’yle ortak çıkar ve kıymetlere sahip bir müttefik olarak nitelendiriyor. Ankete nazaran Türklerin yüzde 55’i Rusya’yı ‘gerekli bir partner’, yüzde 18’i ‘rakip, yüzde 8’i ise ‘hasım’ olarak tanımlıyor.
Türkiye’nin yüzde 72’si Batı’nın birlik içinde olduğuna inanıyor
Ankete Türkiye’den katılanların yüzde 72’si, Avrupa Birliği ile ABD’nin kendi ülkelerine yönelik siyasetlerinde önemli bir farklılık olmadığına inandıklarını söyledi. Çin’de bu oran yüzde 60, Rusya’da ise yüzde 59 olarak kayıtlara geçti. Hindistan’da ise oran, araştırmaya dahil edilen başka AB dışı ülkelerine kıyasla yüzde 42 ile daha düşük.
Yazarlar, bu dataların global olarak Batı’nın birlik içinde olduğu görüşünün hakim olduğuna işaret ettiğini belirtti.
“10 yıl sonra dünya nizamını nasıl öngörüyorsunuz?”
Rapora nazaran birçok ülke, ABD liderliğindeki ‘liberal düzenin’ ilerleyen vakitlerde ‘hakimiyetini’ kaybedeceğine ve çok kutuplu bir dünya sisteminin ortaya çıkacağına inanıyor.
Ankete katılan bireylere “10 yıl sonra sizce hangisinin gerçekleşmesi daha mümkün?” diye sorulan soruda Türkiye’deki iştirakçilerin yüzde 23’ü, global olarak birden fazla ülke ortasında daha eşit dağılımını mümkün görürken, yüzde 21 ABD ve Çin’in liderliğindeki iki rakip blok ortasında global gücün dağılacağını öngördü.
Türkiye’deki iştirakçilerin yüzde 18’i ABD’nin 10 yıl içinde global güce sahip olacağını söylerken yüzde 17 de bu gücün Çin’de olacağını öngördü.
“Türkiye’de çoğunluk Ukrayna’nın toprak kaybetmesi kıymetine savaşın en kısa vakitte sona ermesini istiyor”
Araştırma, Avrupa genelinde (Britanya’da yüzde 44, dokuz Avrupa ülkesinde yüzde 38) öne çıkan görüşün Rusya’nın başlattığı savaşın Ukrayna tüm topraklarını geri alana kadar sürmesi gerektiği tarafındaki görüşün bir evvelki yıla nazaran öne çıktığını gösterdi.
Öte yandan Çin’de yüzde 42, Türkiye’de yüzde 48 ve Hindistan’da yüzde 54, Ukrayna’nın toprak kayıplarını kabul etmesi durumunda dahi savaşın mümkün olan en kısa vakitte bitmesi gerektiği görüşünü paylaştı. Türkiye’de Ukrayna tüm topraklarını geri kazanana kadar savaş sürmeli diyenlerin oranı yüzde 27 oldu.
ABD’de çoğunluk ülkelerinin Kiev’e bu savaşta dayanağının Ukrayna demokrasini korumaktan geldiğini düşünürken Avrupalıların daha geniş çapta bir güvenlik telaşını takviyenin sebebi olarak gördükleri tespit edildi.
Öte yandan ABD ve Avrupa’da hakim olan “Ukrayna’nın demokrasisi ve toprakları için dayanak sağlıyoruz” görüşünü Türkiye’de ankete katılanların çeyreğinden azı paylaştı.
“Erdoğan, Rusya-Ukrayna savaşını Türkiye’nin Avrupa siyasetindeki rolünü sağlamlaştırmak için kullandı”
Raporda, Türkiye’nin değerlendirildiği kısımda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Rusya-Ukrayna ortasındaki savaşı, Türkiye’nin Avrupa siyasetinde ‘kaçınılmaz bir oyuncu’ olarak rolünü sağlamlaştırmak için kullandığı değerlendirildi. Türkiye’nin Ukrayna’ya silah sağlamakta kritik bir rol oynamanın yanı sıra Rusya’nın en güvendiği ekonomik ortaklarından biri olduğu vurgulandı.
Türkiye kamuoyunda yapılan araştırmada çoğunluk için “neredeyse her ülkenin ‘partner’ olarak görüldüğü” sonucuna ulaşıldı. Türkiye’de yapılan anketlerde ABD’yi ‘partner’ olarak tanımlayanların oranı yüzde 52, Çin’i tanımlayanların oranı yüzde 47, Rusya’yı tanımlayanların oranı yüzde 55, Avrupa Birliği için ise bu oran yüzde 53 olarak tespit edildi.
“Batı’da çoğunluk Türkiye’yi nasıl tanımlayacağını bilmiyor”
Diğer ülkelerin Türkiye’ye ait görüşlerine gelindiğinde ise Rusya’da Türkiye’yi ‘partner’ olarak görenlerin oranı yüzde 60, Çin’de ‘partner’ olarak görenlerin oranı yüzde 38, Hindistan’da görenlerin oranı ise yüzde 39 olarak belirlendi. Çin’de ve Hindistan’da ankete katılanların üçte biri Türkiye’yi “rakip” ya da ‘hasım’ olarak niteledi.
Batı’da ise çoğunluğun Türkiye’yi ‘partner’ olarak gördüğü lakin ABD, Britanya ve Avrıpa Birliği’nde dikkati çekecek düzeyde yüksek bir oranın (yüzde 40 ila 50 arası) Türkiye’yi nasıl tanımlayacaklarını bilmediği görüldü.
Bu belirsizliğin sebebi, raporda “Türkiye’nin en azından kağıt üzerinde bir NATO ülkesi olarak kalırken kendi bağımsız dış siyasetini uygulamasından kaynaklanıyor olabilir” sözleriyle değerlendirildi.
Raporun müellifleri; Çin, Hindistan, Türkiye ve Rusya’da halkın çoğunluğunun gelecek yıllarda Batı’nın global güçlerden yalnızca biri olacağına inandığını vurguladı. Rusya (yüzde 7) ve Çin’de (yüzde 6), ABD’nin 10 yıl sonra tek global güç olacağına inananların oranı yüzde 10’ın altında.
Avrupa ve ABD’de de pek çok kişi (İngiltere’de yüzde 29, AB-9’da yüzde 28 ve ABD’de yüzde 26), ABD ve Çin liderliğindeki iki blokla iki kutuplu bir dünyanın hakim olmasını bekliyor. Onda biri (İngiltere’de yüzde 4, AB-9’da yüzde 6 ve ABD’de yüzde 9) ABD’nin baskın olacağına inanıyor.
Raporun metodolojisi
ECFR’nin hazırladığı rapor, Aralık 2022’nin sonları ve Ocak 2023’ün başlarında başlarında on Avrupa ülkesinde (Danimarka, Estonya, Fransa, Almanya, Büyük Britanya, İtalya, Polonya, Portekiz, Romanya ve İspanya) ve Avrupa dışındaki beş ülkede (Çin, Hindistan, Türkiye , Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri) yetişkin nüfus (18 yaş ve üstü) ile yapılan bir kamuoyu anketine dayanıyor. Rapor için ankete toplam 19 bin 765 kişinin katıldığı belirtiliyor.
Raporun metodoloji kısmında aktarıldığına nazaran, anketler, Avrupa dışında Gallup International Association (GIA) tarafından bağımsız mahallî ortaklar aracılığıyla ABD’de (1.074; 17 Ocak’ta; Distance/SurveyMonkey aracılığıyla), Çin’de (1.024; 3-17 Ocak; Distance/Dynata çevrimiçi bir anket olarak gerçekleştirildi. ) ve Türkiye (1.085; 3-19 Ocak; Mesafe/Dynata); ve Rusya’da (800; 26 Aralık – 17 Ocak: BeMedia Danışmanlık) ve Hindistan’da (1.343; 27 Aralık – 18 Ocak; Convergent) gerçekleştirildi.
Son iki ülkede yüz yüze anketler, Rusya’daki gergin iç siyasi ve toplumsal durum ve Hindistan’ın küçük kentlerindeki düşük İnternet kalitesi nedeniyle tercih edildi. Türkiye ve ABD’de örneklem, temel demografiyi ulusal seviyede temsil ediyordu. Çin’de, anket sırf Şangay, Pekin, Guangzhou ve Shenzhen kümelenmelerinden panelistleri içeriyordu. Rusya’da sırf 100 binden fazla nüfusa sahip kentler kapsam dahilindeydi. Ve Hindistan’da, kırsal alanlar ve 3. kademe kentler kapsam dışıydı.
