Ankara
Türkiye, çok büyük bir felaketin şokunu atlatmaya çalışmakta. 6 Şubat’ta meydana gelen Kahramanmaraş merkezli zelzeleler, 10 vilayette dehşetli bir yıkıma sebep oldu. Ben bu söyleşi için 20 Şubat akşamı son hazırlıklarımı yaparken, Hatay’daki zelzelelerle bölge iki sefer daha sallandı. Resmi sayılara nazaran 42 binden fazla insan hayatını kaybetti, gerçek sayının süreç sonunda çok daha yüksek olacağının belirleneceği öngörülüyor.
Yıllardır klişeleşmiş “Türk’ün Türk’ten diğer dostu yoktur” telaffuzuna inat, zelzelelerin akabinde yüzden fazla ülke Türkiye’nin yardımına koştu. Alandaki takımlar, yalnızca Türkiye’nin klasik müttefiklerinden değildi. Alandaki birinci gruplardan biri de Türkiye’yle karşılıklı alakalarını kısa mühlet evvel olağanlaştıran İsrail oldu.
İsrail’in Türkiye’ye gönderdiği takım ve yardımları, ucundan da olağanlaşma sürecinin mevcut durumunu konuşmak için itimat mektubunu 27 Aralık’ta Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’a sunarak 4 yıldır boş olan Büyükelçilik koltuğuna oturan İrit Lillian’la İsrail’in Ankara Büyükelçiliği’nde buluştuk. Söyleşiye, sarsıntı bölgesinde alandaki İsrail takımına şahsen eşlik eden Misyon Şefi Yardımcısı Nadav Markman da katıldı.
İsrail devleti tarafından Türkiye’ye gönderilen grup, klâsik olarak muhafazakar partilere eğilimi olan Kahramanmaraş’ta misyon yaptı. Büyükelçi, bölge halkı tarafından çok sıcak bir biçimde karşılandıklarını ve yetkililerin çalışmaları için her türlü dayanağı sağladığını tabir etti.
Misyon Şefi Yardımcısı Markman, bölgedeki çalışmalarını sonlandırma kararı aldıklarında bir valinin sorumlu kumandana, “‘Halk kalmanızı istiyor. Bunu yalnızca ruhsal tarafı için bile istiyorlar. Zira hepsi göçük altından ses geldiğinde, İsrail takımının gelmesini istiyor” dediğini aktardı.
Markman, birçok ülke grubunun tersine İsrail takımının Adana havalimanına varır varmaz Kahramanmaraş’a gidip, kamp bile kurmadan alanda çalışmalara başladığını anlattı.
Lillian, İsrail takımlarının arama kurtarma ve sahra hastanesi çalışmalarını 9 günün sonunda sonlandırma kararını bir güvenlik tehdidi nedeniyle değil, yetkililerle yapılan görüşmeler sonucunda aldıklarını vurguladı ve ekledi :”İsrail takımı güvendeydi”.
Öte yandan Lillian, takımın Kahramanmaraş’a gönderilmesinde afet bölgesi için Suriye sonuna en uzak vilayetlerden olmasının da rol oynadığını söyledi. Büyükelçi, bölgenin Suriye sonuna yakınlığının kimi sorunlar oluşturduğunu, lakin “konu hayat kurtarmak olunca bunların göz gerisi edildiğini tabir etti.
Türkiye-İsrail bağları çok süratli halde olağanlaşmış olsa da, İsrail’de Binyamin Netanyahu’nun çok sağcı ortaklarla iktidara gelmesi, olumlu havanın ne kadar süreceği konusunda soru işaretleri yaratmıştı. Netanyahu’nun kazanmasından sonra da hükümetler ortası temasların sürdüğüne dikkat çeken Lillian, olumlu havanın bu sefer sürdürülebilir olacağından umutlu…
Büyükelçi Lillian ve Misyon Şefi Yardımcısı Markman’ın T24’ün sorularına verdiği karşılıklar şöyle:
“İsrail ve Türkiye, birbirine karşı sorumluluk hissediyor; Mavi Marmara’dan iki sene sonra iki taraf da yardım yolladı”
İsrail, zelzeleden sonra Türkiye’ye en süratli takım yollayan ülkelerden biriydi. Karar alma ve yürürlüğe sokma sürecini biraz anlatabilir misiniz?
Büyükelçi İrit Lillian: İsrail’in Türkiye’ye takım gönderme kararı sarsıntılardan haberdar olduktan çabucak birkaç saat sonra alındı. Şimdi yıkımın büyük olup olmadığını bilmesek bile oraya bir delegasyon ve yardım göndereceğimiz İsrail açısından açıktı. Bu kararın gerisinde natürel geçmiş deneyimler de vardı. Siyasi durum ne olursa olsun biz bu tıp durumlarda birbirimizin yanında oluruz. Şu anda alakalar çok düzgün, lakin münasebetler berbat olduğunda da durum böyleydi. İki örnek vereyim: 1999’da alakalar üzücü değildi, İsrailliler sarsıntıdan sonra Türkiye’ye yardıma geldi. 2012’de ise ilgiler çok berbat durumdayken iki ülke yeniden birbirine yardım etti: Carmel Dağları’nda yangını söndürmeye yardım için Türk askeri geldi, İsrail de sarsıntıda yardım etti. 2012, yani şimdi Mavi Marmara’nın üzerinden şimdi 2 sene geçmişti. Bağlantılar çok makûs gidiyordu, lakin yeniden de birbirimize yardım ettik. Beşerler acil durumdan kelam ediyorsa siyaset teferruattır. Biz iki halkın birbirine olan hislerine inanır ve dayanışma gösteririz. İktidarda kimin olduğu fark etmez. Temelde dertli durumlarda birbirimize yardımcı olacağımıza dair bir anlayış var.
Çoğu vakit ülkeler ilgileri güzelleştirmek için sarsıntı diplomasisini kullanır. Geçmişe bakarsak durum daima bu türlü değildi. Bazen yararı oldu bazen de olmadı. Lakin bizim ülkelerimiz birbirine karşı sorumluluk hissediyor. O yüzden bu hislerle İsrail ‘biz alanda olacağız’ kararını verdi.
İrit Lillian
“Deprem bölgesi Suriye hududuna çok yakın olsa da çekinmedik”
Görev yerinin belirlenmesi süreci nasıldı? Süratli harekete geçilmesi gereken bir süreçte Türkiye ile teması nasıl kurdunuz?
Büyükelçi Lillian: Bu kere durum, sarsıntının lokasyonu nedeniyle geçmişe kıyasla daha komplikeydi. Suriye sonuna çok yakındı. Bu bizim için bir sorundu. Ancak yeniden de hiç çekinmedik.
Hemen lokal sorumlularla temasa geçtik. Büyükelçilik grubu evvel çabucak otomobille Adana’ya geçti. Sonra da alandaki AFAD yetkilileriyle konuşunca gitmemiz için en yeterli yerin Kahramanmaraş olacağı sonucuna vardık. Bunun iki nedeni vardı: Zira Kahramanmaraş sarsıntıdan en ağır etkilenen bölgelerdendi ve İsrail’in kabiliyetlerine uygun olacağını düşündük. İkincisi, burası Suriye sonuna başka zelzele bölgesi kentlerine nazaran görece uzaktı. Lakin ana fikrimiz bu değildi, önceliğimiz en çok muhtaçlık duyulan yerde olmaktı.
Misyon Şefi Yardımcısı Nadav Markman: İsrail’de biz alanda olmanın ve afet bölgesine çabucak varmanın kıymetine inanırız. Adana’ya varır varmaz grubun öğrenmek istediği birinci şey nerede vazife yapacakları oldu. Kamp kurmadan çalışmaya başladılar. Bunu kendi gözlerimle gördüm. İsrail Dışişleri Bakanı’nın yanı sıra bürokratlardan üst seviye sıhhat yetkililerine, İsrail afet idaresi kurumunun yöneticilerinden ordu kumandanlarına birçok kişi afet bölgesine ilerleyen günlerde geldi. Gayeleri, çalışmaları nasıl geliştirebileceğimizi görmekti. Toplamda 44 İsrail uçağı delegasyonları taşımak için gel-git yaptı, 150 tondan fazla ekipman taşındı; hem arama kurtarma hem sahra hastanesi için. 60 ton yardım, Büyükelçilik üzerinden bağışlandı. Daha fazla yardım sağlanması için de çalışıyoruz.
Uluslararası yardımlar, Türkiye için bu süreçte elbet çok değerliydi. Biraz İsrail’in afet bölgesinde yaptığı çalışmalardan kelam edebilir misiniz?
Büyükelçi Lillian: İsrail’den kuvvetler esasen birebir gece gelmeye başlamıştı. Bu çeşit olaylarda her saat değerlidir. İsrail güçlerinin birinci gelenlerden olması yarar sağladı. Bu sebeple birinci günlerde İsrail çok sayıda insan kurtardı. İsrail grupları toplamda 19 kişiyi canlı kurtardı. Kimi çıkarılanlarlar maalesef sağ değildi. Bu sayıdan kelam ettiğimizde daima üzülüyorum, zira yaşanan trajedinin boyutuna baktığımızda çok küçük bir sayıdan kelam ediyoruz üzere geliyor. Lakin orada olan takımımıza sorarsanız, hepsinin birer mucize olduğunu söylerler. Daha fazla insanı kurtaramadığımız için üzgünüz, hayal kırıklığına uğramış durumdayız. Lakin bir yandan da aklımıza bir Yahudi atasözü geliyor: ‘Bir canı kurtaran, tüm dünyayı kurtarmıştır’.
Bizim 450 kişilik grubumuzun yanı sıra İsrail’den çok sayıda STK geldi. Onlar farklı kentlerde de misyon yaptı.
“Görevi sonlandırma kararımız bir tehditle irtibatlı yahut siyasi değildi”
İsrail grubu 9 gün çalıştı. Hem arama kurtarma grubu, hem sahra hastanesini kuran grup 9 gün buradaydı. Buna açıklık getireyim. Bizim medikal grubumuz orada çadırlardan bir hastane kurmadı. Takımımız aslında Kahramanmaraş’ta olan, bir kısmı ziyan görmüş hastanede vazife yaptı. Bunu da hastanedekilerin talebi doğrultusunda yaptık. Kimi açılardan bu çok yararlı oldu, zira güçlerimiz hastanede çabucak çalışmaya başladı. Bunu yapma kararı tıpkı vakitte Sıhhat Bakanlığı ve lokal yetkililerle muahedemiz manasına geliyordu. Onlar hastaneyi tekrar kendimiz işletmeye hazırız dediğinde de gruplarımız, arama kurtarma takımıyla ayrıldı. Kararın tehditle ilgisi yoktu, siyasi de değildi; pratik bir karardı. Ayrılma kararı lokal yetkililerle alındı.
‘Yerel yetkililerden daha güzelini biliriz’ yanılgısına düşmedik. Uyum içinde olmak bizim için değerliydi. İnsani yardımda da durum bu türlü. İsrail devletinin gönderdiği her şey AFAD ve belediyelerin talebi doğrultusundaydı. Sıcak tutacak kıyafetler dediklerinde sıcak tutacak kıyafet, uyku tulumu dediklerinde uyku tulumu gönderdik. İlaçlar konusunda da bu türlü. Tel Aviv’deki Türkiye Büyükelçiliği bize hangi ilaçların lazım olduğunu belirten bir liste verdi. İstenenin dışında bir şey göndermedik. Gelecekte de bu türlü olacak. Takımlar ayrıldı, lakin İsrail Türkiye’yi bırakmadı. Gelecek etaplarda da yardımcı olacağız. Artık de süreci nasıl ilerleteceğimizi dizayn etmeye çalışıyoruz.
“Bir vali, misyonun bitimine yakın ‘Halk kalmanızı istiyor’ dedi”
Uzun yıllar boyunca İsrail, Türkiye kamuoyunun uzaklıklı durduğu ülkelerden biriydi. Sarsıntı periyodunda de birtakım çevreler tarafından toplumsal medyada ‘Yunanistan ve İsrail üzere ülkelerin yardım ismi altında istihbarat toplamaya geldiği gibi’ dayanaksız tezler ortaya atıldı. Bunların size olumsuz bir tesiri oldu mu? Ayrıyeten İsrailli arama-kurtarma takımları Kahramanmaraş üzere muhafazakar sayılabilecek bir kentte misyon yaptı; vazifeliler ile halk ortasında temas nasıldı?
Misyon Şefi Yardımcısı Markman: Ben zelzeleden sonra İsrail gruplarıyla alandaydım, hatta arama kurtarma takımlarıyla enkaz halindeki binalara da gittim. Türk halkının onlara büsbütün takviye verdiğini gördüm. İsrail güçleri bölgede açık kollarla, sıcak bir biçimde karşılandı. Beşerler minnettar olduklarını lisana getirdiler. Hatta o kadar ki, vazifemizi bitirmeye yakınken bölgedeki valilerden biri daha uzun mühlet kalıp vazifesi sürdürmemizi istedi. Kumandan, “Profesyonel bir karar aldık” dediğinde ise vali, ‘Halk kalmanızı istiyor. Bunu yalnızca ruhsal tarafı için bile istiyorlar. Zira hepsi göçük altından ses geldiğinde, İsrail takımının gelmesini istiyor’ cevabını verdi. Bence bu, halkın bizi nasıl karşıladığını yeterli özetliyor.
Türkiye’nin Cumhurbaşkanı da Dışişleri Bakanı da İsrail’in yardıma gelen birinci ülkelerden olduğunu vurguladı. Bence Türkiye genelinde halk bizim desteğimize sıcak baktı.
Büyükelçi Lillian: İsrail güçleri, Türkiye’den ülkelerine döndüğünde bir seremoni yaptı. Güçlerin başındaki kumandan, takıma ve iştirak gösterenlere enkazdan oğlunu çıkardıkları bir babanın kendilerine verdiği altını gösterdi. Bu çocuğu çıkarmak 36 saat sürmüş. Baba, oğlunun hayata tutunmasını sağladıkları için gelenekleri doğrultusunda bu altını vermek istemiş. Bu türlü, insanı duygulandıran anlar yaşandı. Suriye’de bile halkın İsrail’in yardım teklifinin kabul edilmesini istediğini gördük.
“Somut bir tehdide dair bilgi almadım”
Suriye sonuna yakın noktada vazife yapmanın soru işareti oluşturduğundan kelam ettiniz. İsrail grubuna yönelik bir tehdit oldu mu?
Misyon Şefi Yardımcısı Markman: Ben somut bir tehdit hakkında bilgi almadım. Toplumsal medyada çok şey dolaştığının farkındayım. Lakin bunların bizim radarımıza almamızı gerektirecek kadar önemli tehditler olduğunu düşünmüyorum.
United Hatzallah takımı özelinde durum neydi? Bu grubun aldıkları bir güvenlik tehdidi nedeniyle bölgeden ayrılacağı açıklanmıştı, daha sonra bu hususta çelişkili açıklamalar da yapıldı…
Büyükelçi Lillian: Dezenformasyondan kelam etmek mümkün. Şöyle anlatayım; İsrailli STK United Hatzallah’ın grubundan biri, bir vatandaştan reaksiyon görüyor. Fakat bu vatandaş, İsrail’e yönelik bir tabir kullanmamış. Bu türlü durumlarda insanları yargılamazsınız, her şeyini kaybetmiş insanlardan kelam ediyoruz. Lakin bu olayla ilişkili bir sorun yaşanmadı. Hatta United Hatzallah bir mühlet daha çalışmalarını da sürdürdü. Toplumsal medyada süratli bir biçimde yayıldı. Onlar Hatay ve diğer kentlerde misyon yapıyordu. United Hatzallah sözcüsü de daha sonra vazifelerini sürdürdüklerini kendisi söyledi
Misyon Şefi Yardımcısı Markman: (Telefonunu göstererek) Size buradan, söylentilerden sonra United Hatzallah’dan aldığım iletisi gösterebilirim. İbraniceden çevireyim: ‘Yaptığımız durum değerlendirmesinden sonra, hayat kurtarma mümkünlüğünün düştüğü sonucuna vardık. Delegasyonumuzu geri gönderme kararı aldık. Son günlerde insanların öfke gösterdiği spesifik olaylar oldu, lakin güçlerimize yönelik bir güvenlik tehdidi yoktu’. O yüzden dediğimiz üzere, bunlar toplumsal medya söylentisinden ibaretti.
Misyon Şefi Yardımcısı Markman, İsrailli arama kurtarma takımlarıyla Kahramanmaraş’ta
“İyi niyet elçileri ziyan görmez”
Peki gruplarınız için ek güvenlik tedbirleri alındı mı?
Misyon Şefi Yardımcısı Markman: İsrailliler inançtaydı. Her gün kumandanla konuştum, aç ve soğukta kalan birkaç vatandaşın olağan öfkesi dışında hiçbir güvenlik sorunu yaşamadılar. İşlerini inançta, tesirli bir formda yaptılar.
Büyükelçi Lillian: İsrailli yetkililer zelzelenin nerede olduğunun farkındaydı. Takımları gönderme kararı, potansiyel güvenlik tehditleri bilinerek alındı. Lakin husus hayat kurtarmak olunca bunları göz gerisi edersiniz. Natürel ki riskleri farkındaydık, gerekli tedbirleri aldık. Yeniden bir Yahudi atasözüne atıfta bulunayım: “İyi niyet elçileri ziyan görmez”. Bence alandaki İsrail güçlerinin de fikri buydu.
“İsrail ve Katar uçaklarının peş peşe iniş yapması özel bir görüntüydü”
Bazı milletlerarası yardım gruplarının uyum sıkıntılarından kelam ettiğini duyduk. Örneğin İsrail’den gelen takımlardan birinin havalimanında alana çıkmadan beklemek zorunda kaldığı argüman edildi. Birinci günlerde uyum sorunu yaşadınız mı?
Misyon Şefi Yardımcısı Markman: İlk grup Adana Havalimanı’na indi. Onları, ortalarında Türkçe bilen bireyler de olan Büyükelçilik takımıyla ben karşıladım. Gümrüğü geçip, otobüse bindiler, ekipmanlar da kamyona yüklendi. Direkt Kahramanmaraş’a yanlışsız yola çıktılar. Burada sorun yaşanmadı.
Büyükelçi Lillian: Kampın nerede olacağını evvelce AFAD’la görüşüp kararlaştırmıştık.
Markman:
Sahra hastanesi ve başka ekipmanlar da direkt olarak Kahramanmaraş Havalimanı’na indi. Burada lokal yetkililerle uyum durumundan da olumlu istikamette kelam etmeliyim. Havalimanında yönetici olan bir vali yardımcısı ve diğer bir havalimanı yöneticisi inanılmaz derecede uyum için yardımda bulundu.
Kahramanmaraş’ta tek bir havalimanı var. Bu küçük bir havalimanı. İsrail’in yanı sıra bu küçük havalimanına Türkiye ve öteki delegasyonların da uçakları iniş yapıyordu. Bir gün içinde bu tek pistli havalimanına 14 İsrail uçağı indirdik.
Lillian: Bu havalimanına tarihte birinci sefer günde 14 uçak indi.
Markman: 14’ten de fazla. Zira dediğim üzere diğer delegasyonların uçakları da geliyordu. 20’den fazla uçak indi diyebilirim. Bu, mahallî yetkililerle başarılı uyum sayesinde başarılabildi.
Lillian: Burada öteki bir özel durum da yaşandı. Tahminen tarihte birinci kere değildir; lakin İsrail ve Katar uçakları peş peşe iniş yaptı. Bu özel bir manzaraydı.
Bir öbür husus da Ester Parşömenleri’nin Hatay’dan İsrailli takımlar tarafından İsrail’e götürüldüğü iddiası… İmgeler toplumsal medyada tartışma konusu oldu. Daha sonra Hahambaşlığı bununla ilgili bir açıklama yaptı. Bunun gerisindeki tam öykü nedir?
Büyükelçi Lillian: Bu husus hakkında bende bir bilgi yok, o yüzden yorum yapamam. Lakin bu vesileyle Antakya Yahudi Toplumu Lideri Sayın Cenudioğlu ve eşinin hayatını kaybetmesi sebebiyle büyük kederimi lisana getirmek isterim. 2500 yıllık tarihi olan bir toplum için çok hüzünlü bir son.
“Bu olay normalleşmeden evvel yaşansaydı da farklı muamele görmezdik”
Türkiye, dış alakalarda birçok ülkeyle olağanlaşma sürecini başlattığında, İsrail’le bağların olağanlaştırılması benim ve birçok meslektaşımın beklediğinden çok daha süratli oldu. Siz de artık burada Büyükelçi makamındasınız. Natürel ki hiçbir ülkenin düşündüğü birinci şey bu olmaz, fakat zelzele diplomasisi de işliyor. Sarsıntıdan sonra yapılan yardımların, tekrar inşa edilen bu bağların temelini sağlamlaştıracağını düşünüyor musunuz?
Büyükelçi Lillian: Bence geldiğimizde burada hem hükümet hem de halk tarafından sıcak bir formda kabul edilmemiz, son yaşanan ilgilerin ısınması sürecinin bir sonucu değil. Bağların ısınmış ve diplomatik bağların tekrar en üst düzeye çıkarılmış olması, soru işareti oluşturan birtakım başlıklarda tahlile ulaşılmış olması alışılmış ki olumlu bir etken oldu. Sizin dediğiniz üzere İsrail kuvvetleri daha muhafazakar denebilecek bir bölgede misyon yaptı; lakin İlah korusun- bu türlü bir şey iki sene evvel yaşanmış olsa da bence biz burada farklı bir muamele görmeyecektik. Doğal tekrar de insanların İsrail’in bir düşman değil, dost olduğunu evvelden de görmüş olmasının bize olumlu yansımaları oldu.
Bir öteki kıymetli bahis da şu: Olağanlaşma sürecinde iki taraf da ülkelerimiz ortasında diyalogun çok açık olması gerektiğini vurguladı. Bunu sürdürmeliyiz. Tansiyonu tedbire düzeneği bu sebeple kuruldu. Şu anda bir tansiyon devrinde değiliz, lakin Dışişleri Bakanımız bu sayede dayanışma ziyareti yapmak istediğinde süratli bir biçimde Türk mevkidaşı ve Cumhurbaşkanı tarafından kabul edildi. Bence ikili ilgiler açısından bu cins bildiriler kıymetlidir. “Şu an farklı bir yoldayız” demiş oluyoruz, seyahate başladık ve attığımız adımlara bağılıyız demiş oluyoruz. Bu yol alışılmış ki problemsiz ve dümdüz olacak diyemem, sorun yaşadığımız noktalar olabilir. Lakin oturup, konuşabiliyor olmamız çok değerli.
İsrail Dışişleri Bakanı Cohen, sarsıntılardan sonra Türkiye’ye ziyarette bulundu
“İyi münasebetlerin sürdürülebilir olduğuna inanıyorum”
Türkiye bir seçim yılında, lakin mevcut olarak muhafazakar bir iktidar tarafından yönetiliyor. Türkiye ve İsrail ortasındaki olağanlaşma süreci, İsrail’in eski hükümetiyle yürütüldü. Artık ise İsrail’de tekrar Başbakan Binyamin Netanyahu oldu ve çok sağcı hükümet ortakları var. Cumhurbaşkanı Erdoğan; Netanyahu ve Simon Peres üzere önderlerle geçmişte polemikler yaşamıştı. Filistin, AKP iktidarı ve Türk halkının büyük bir kısmı için çok kıymetli bir başlık. Son olağanlaşma süreci, kısa ömürlü olmuştu. Sizce İsrail’de çok sağcı bir idare varken yeterli alakalar sürdürülebilir mi?
Büyükelçi Lillian: Bence münasebetler sürdürülebilir. Ülkeler ortası ilgilerin alışılmış ki ferdî tarafları da vardır, lakin günün sonunda değerli olan alandaki gerçekliktir. Alandaki durum, siyasi davranışları şekillendirir. Netanyahu seçildiğinde, geçmişte yaşadıkları meselelere karşın Cumhurbaşkanı Erdoğan arayıp onu tebrik etti. Hükümetler ortası bağlantıların de devam ediyor olması değerli: Dışişleri Bakanımız buraya geldi, olağanda iki Türk bakan İsrail’e gelecekti lakin sarsıntı nedeniyle ertelemek zorunda kaldılar. Yakın gelecekte öteki ziyaretler için de müracaatlar var.
Depremle tıpkı günde Özgür Ticaret Mutabakatı üzerine Ortak Ekonomik Komite, Kudüs’te toplandı. Bakan katılacaktı, lakin zelzele nedeniyle katılamadı. Bağlantıları güçlendirmeye devam ediyor olmamız, iki tarafın da ciddiyetini gösteriyor.
İlk günden itibaren Türk siyasi fikrinde Filistin sorusunun kıymetli bir yer tuttuğunu farkındaydık. Bunun Türkiye Cumhurbaşkanı ve hükümeti için ne kadar kıymetli olduğunu biliyoruz. Günün sonunda Filistin sorusu İsrail’de bizim hayatımızı da şekillendiren bir bahis. Birebir fikirde olmadığımız birçok bahis olması, farklı taraflara gitmemiz gerektiği manasına gelmiyor. Tersine, çatışma ve tansiyonu önlemek için bu seyahati sürdürmeliyiz. Sevsek de sevmesek de mevcut gerçeklik bu.
