Türkiye’de demokrasi, toplumsal barış ve eşit yurttaşlık tartışmalarına odaklanan “İkinci Yüzyılda Cumhuriyetin Demokratik Dönüşümü Konferansı”, 13-14 Haziran 2026 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilecek. İki gün boyunca farklı oturum ve başlıklarla siyaset, sanat, akademi ve sivil toplumdan çok sayıda ismi bir ortaya getirecek geniş kapsamlı konferansta; Kürt probleminden toplumsal barışa, demokratikleşmeden, ayrıştırılan, kutuplaştırılan, ötekileştirilen, parçalanmaya çalışılan toplumların meselelerini tartışarak. Toplumun ve bireyin özne olduğu demokrasiyi içselleştiren sistemde barışın toplumsallaşmasının tabanını sağlamayı amaçlıyor.
Yeni Ömür Gazetesi’nden Nezahat Doğan, konferansın çağrıcılarına konferansa dair hedef ve beklentilerini sordu.
Çağrıcılardan, misyondan alınan Mardin Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Ahmet Türk, konferansa “Yıllardır demokratik bir gelecek ve halkımızın ortak bedellerde buluşması için efor gösterdik. Bugün görüyoruz ki, birçok şahsiyet, kimlik ve kültürüne sahip olan beşerler bu sürece sahip çıkıyor. Bu değerli bir gelişmedir. Kürtleri yalnızlaştırma siyasetinden kurtaran bir gelişmedir, bir açılımdır. Biz bu ülkede demokratik bir gelecek, demokratik bir Cumhuriyet için efor gösteriyoruz. Bunun sağlanması için her bölümden ortaya konacak eforlar çok pahalıdır. Ben inanıyorum ki bu süreci hakikat bir biçimde, daima birlikte el ele vererek muvaffakiyete ulaşması için efor göstereceğiz ve barışa kavuşmuş olacağız” diye konuştu.
Siyaset bilimci Ali Bayramoğlu, “Birçok açıdan Cumhuriyetin demokratik değişimi değerli. İçinde bulunduğumuz şartlar büyük bir demokrasi eksikliğini bize gösteriyor. Bu toplumun modüllere bölünmesi haksızlıklara uğraması, adalet ve siyasetinin iflası üzere pek çok sıkıntılara yol açıyor. Kurulmuş cumhuriyetimiz kıymetli bir cumhuriyet, ancak hiç demokratik olmadı. Ayrıyeten Kürt sıkıntısının asli sıkıntıları, vatandaşlık tarifi, lokal idareler üzere sıkıntılar hiç tartışılmıyor. Bunların da tartışılması ve demokrasiyle Kürt problemi ortasındaki bağım dilemini gösterilmesi bakımdan önemli” tabirlerini kullandı.
İHD Onursal Başkanı Akın Birdal ise “Farklı kimliklerden, inançlardan, kültürlerden bütün canlar bir ortaya geldik tıpkı muratla… Eşitlik ve özgürlük temelinde barışçıl bir Türkiye’de birlikte yaşayalım diye. Birlikte yaşamanın şartları demokratikleşme ve barışla olacak. Demokratik, özgür, barışçıl bir Türkiye’nin inşasına katkı vermek için cumhuriyetin demokratik değişimini daha güçlü sahiplenmeliyiz” diye konuştu.
Yazar Ayşegül Devecioğlu, şunları tabir etti: “Yüzyıldır içinde yaşadığımız Cumhuriyet, bizim hayatımızı düzenleyen, kurallar bütünü olarak kurulmuş ve bu haliyle yalnızca farklı etnik ve dinî bölümleri değil, birebir vakitte mevcut yapısıyla sınıfları ve ezilenleri dışarıda bırakıyor. Bu ülkenin önümüzdeki yüz yıl içinde insanca yaşayabilmesi için, eşit, özgür, tabiatı yok edilmeden, ekolojik felaketlere uğramadan, refah içinde, adil bir gelir bölüşümüyle yaşayabilmesi için bizim mevcut yapıyı tartışmamız, tartışmakla da yetinmeyip dönüştürmemiz gerekiyor.”
Diğer çağrıcıların bildirileri da şöyle:
Çilem Küçükkeleş
“Yüzyıllık bir cumhuriyet tecrübesi var ve bu cumhuriyet maalesef hepimizin cumhuriyeti olamadı. Hatta geride bıraktığı yüzyıl acılı ve kanlı bir yüzyıl oldu. Bu ömür hepimizi etkileyen ve hayatını belirleyen bir şeyse; bunu bir meclis ve hukuk sorunu, yalnızca siyaset, siyasi partiler sorunu değil, tam da toplumsal bir probleme evrilmesi ve çevrilmesi gerekiyor. Artık toplum konuşmalı ve yeni yüzyılı toplum tanım etmeli.”
Diba Keskin
“Cumhuriyetin demokratik dönüşümü bizim için elzemdir. Bayan olarak, dindar olarak, Kürt olarak ötekileşmeden insanlık kıymetlerinde yaşamak, ortak hukukta ve ortak insanlık bedellerinde buluşmak için kıymetlidir. Ötekileştirilmeden, yok sayılmadan, kendinden, lisanından, varlığından, inancından utandırılmadan yaşamak… Kendi inandığımız hislerle yaklaştığımız bu sıkıntıyı başka taraftara anlatabilmek, inandırabilmek ve onlar olamadan başaramayacağımızı gösterebilmek için bu konferans çok değerli.”
Doğu Ergil
“Cumhuriyetin kurucu anayasası ile yeni bir ulus oluşturmak ve ona uygun bir yasal çerçeve çizmek amaçlamıştı. Birinci periyot anayasasının temel unsurları altı okta belirtilmiştir. Orada demokrasi yoktur ve bu bir sürü sıkıntıya yol açtı. Ülkeyi vatan olarak benimsemiş olan pek çok küme burada kendisine yer bulamadı. Kimliğinin kabulünde zorluk çekti. Yasalar onları içine alacak kadar esneyip demokratikleşemedi. Ve daima merkezden idare üzere otoriter bir anlayış hükümran oldu. Artık artık bunun değişmesi gerekiyor. Artık bu cumhuriyetin demokratikleşmesi gerektiği ortaya çıktı. Daima birlikte bunu değiştirme gücümüz var.”
Ender İmrek
“Geriye dönüp yüz yıllık cumhuriyet tarihine bakınca neden gerekli olduğunun karşılığını vermek mümkün. Halkların, inançların, kültürlerin, emeğin karşılık bulmadığı, baskılandığı rejimlerde; inanç, lisanlar, kültürler bakımından olması gereken demokratik bir cumhuriyet. Kürt’ü, Türk’ü, Laz’ı, Çerkez’i ile halkların eşit olduğu; Alevi, Sünni, Hıristiyanı’yla inançların eşit ve özgür birlikte yaşayabileceği bir demokratik cumhuriyet hepimize gerekli. Zira bu toprakların mayasında bu var.”
Erdoğan Aydın
“Cumhuriyet’in demokratik dönüşümü, Türkiye’nin öncelikle fevkalâde hâl idaresi geleneğinden kurtulabilmesi demek… Bu bağlamda Cumhuriyet’in demokratikleşmesi, Türkiye’nin gerçek bir cumhuriyet haline gelebilmesi, yani toplumun belirleyici, devletin ise düzenleyici hale gelebilmesi demek. Halbuki mevcut cumhuriyet, çağdaş bir dönüşümü temsil etmekle birlikte, egemenlerin toplumu gütme yetkisinde hiçbir değişim getirmedi. Cumhuriyet’in demokratik dönüşümü, toplumsal hayatımızın da yapısal dönüşüme uğraması demek… Yani sömürülenler ve ezilenler başta olmak üzere halkın haklarına kavuşabilmesi, kapitalist sömürünün, eşitsizliğin, hukuksuzluğun, asimilasyonun püskürtülebilmesi, yöneticilerin adalete mecbur bırakılması demek…”
Fadıl Bedirhanoğlu
“Demokrasinin olmadığı yerlerde ya totaliter rejimler var ya da değişik rejimler vardır. Bunlar zulüm rejimleridir ve zulümle ayakta dururlar. Demokrasi de bu zulümlerin son bulması ve bir ortada yaşayabilmek için bir yoldur. Uzun bir müddettir bir süreç başlatıldı lakin tek taraflı adımlarla ilerletiliyor. İlerlemesine katkı sumak “ben demokratım” diyorsak hepimizin vazifesidir. Şayet toplumun bir hassaslığı olmazsa iktidarı elinde tutanlar onu es geçer, görmezden gelirler ve erteleme yollarıyla geride bırakırlar. O nedenle bu konferans problemleri tartışmak, kamuoyunu da hakikat tartışma yerine çekmek için değerlidir.”
Fatma Bostan Ünsal
“Türkiye geçmiş yüzyılda maalesef pek çok problemle yaşadı. Bir tanesi de benim de direkt içinde mağdur olduğum İslamcılarla sorundu ve hukuk dışına çıkmıştı. Başörtülü bayanlar eğitim, çalışma ve siyaset alanından dışlandılar. Bu bahiste artık bir uzaklık alındı ancak daha ağır bir meselemiz var: Kürt meselesi… Bu problem çözülmediği için binlerce insanımızı kaybettik, trilyonlarca dolar ekonomik ziyana yol açtı. Çözülmediği için hukuk devletinin dışına çıkıldı. Faili meçhul cinayetler, Cumartesi Anneleri’nin her hafta hatırlattığı gerçekler, köy yakmalar, Diyarbakır cezaevlerini acıyla hatırlıyoruz. Şu an bir tahlil evresindeyiz. Sorunu daima birlikte çözebileceğimiz bir tabanı yaratma sorumluluğu da hepimizde.”
Ferhat Kentel
“Yüzyıldır bu topraklarda bir devlet geleneği yaşıyoruz. Bu devlet geleneği tabi ki bir ilerleme, bir değişim kaydetti lakin bu herkes için tıpkı oranda gerçekleşmedi. Bu yüzyıllık macerada çok fazla sorun yaşandı, çok fazla insan mağdur oldu. Bu devamlılıktan artık çıkmak lazım. Bu cumhuriyet diye kurduğumuz, emin olduğumuz, dört başı mağmur, üç aşağı beş üst unsurları olan şeyi artık demokratikleştirmek gerekiyor. Zira uygunlaşması gereken çok büyük oranda insanların memleketi burası.”
Gültan Kışanak
“Demokratikleşme tarafında atılacak adımlar olmadan bu ülkenin hem yapısal problemlerinin hem aktüel meselelerinin çözülmesinin mümkün olmadığını düşünen beşerler olarak buradayız. Bu konferansla demokratikleşme konusundaki tartışmalara hayatın farklı pencerelerinden dışarıya bakan, farklı kesimlerini bir ortaya getirerek ortak demokratikleşme ekseninde ortak bir yol açmaya davet ediyoruz. Neyin uygun olduğunu ve bu yolu nasıl yürüyeceğimizi de konuşmamız gerekiyor.”
İhsan Eliaçık
“Türkiye hepimizin ülkesi. Türk, Kürt, Alevi, Sünni; varlıklı, fakir; bayan, erkek; herkes. 86 milyon insan yaşıyor bu topraklarda. Ve cumhuriyet kuralı yüzyıl oldu. 2. yüzyılda cumhuriyetin demokratik dönüşümü, bu sıkıntıları tartışmak ve birlikte çözmek için kıymetli. Zira hala bekleyen meseleler var. Cumhuriyetin demokrasiyle taçlandırılması, Kürt probleminin çözülmesi, laiklik ve din probleminin yoluna konulması, ekonomik gidişatın çözümlenmesi, varlıklı fakir ortasındaki uçurum ve çeşitli kesitler ortasında devam etmekte olan sıkıntıları çözmek için demokratik dönüşüm için bize bir fırsat.”
Kuban Kubat
“Cumhuriyetin demokratik dönüşümü yalnızca siyasetçilerin değil toplumun ve toplumsal bölümlerin de vazifesi ve sorumluluğu. Bunu gerçekleştiremediğimiz takdirde, bir yüzyıl daha misal sorunlarla, misal meselelerle boğuşma ihtimalimiz çok yüksek. Ayrıyeten kültürel ve siyasal manada zenginleşmemizin, önümüzün açılmasının, nitekim özgür ve hür olabilmemizin yolu da cumhuriyeti demokratikleştirmekten geçiyor. Ve bunun önünde çok önemli maniler var. Ancak toplumsal kesitlerin bunu aşabilecek güçte olduklarına inanıyorum daima birlikte yapabiliriz.”
Levent Köker
“Türkiye Cumhuriyeti olan bu devletin demokratik olduğunu söylememiz mümkün değil. Çok partili siyasi hayatın varlığı ve dönemsel olarak seçimlerin yapılıyor olması, demokrasinin şartlarındandır ancak demokrasinin varlığı için kâfi değildir. Türkiye tarihi askeri darbe periyotlarında yahut yargı organları eliyle kapatılan çok sayıda siyasi partinin tarihidir. Buna ek olarak Türkiye Cumhuriyeti, seçmenlerin hudutlu tercih imkânları içinde belirleyebildiği merkezi iktidarların güçlü, buna karşılık halkın direkt tesirli bir biçimde müdahale ve yönlendirme imkanına sahip olduğu lokal ve yerinden idarelerin merkeze bağımlı olduğu çok merkeziyetçi bir yapıya sahiptir. Cumhuriyet’in Demokratik Dönüşümü, yüzyılı aşkın bir vakittir demokrasi bakımından sahip olduğu eksiklik ve zaafları gideremeyen Türkiye’de esaslı bir siyasi tekrar yapılanma arayışını tabir etmektedir.”
Mehmet Bekaroğlu
“Karınca misali, inatla daha düzgün bir demokrasi, daha gelişmiş bir demokrasi, ülkede barışının, bölgede barışının tesis edilmesi, herkesin hakkı, özgürlüklerinin ilerleyebilmesi, garanti altına alınması için gayrete devam ediyoruz. Biraz da karınca misali, her seferinde de biraz daha ileri gitmeye uğraş gösteriyoruz. Umarım bu sefer başarabiliriz.”
Mesut Yeğen
“Yürüyen bir tahlil süreci var. Ama bu süreç tek başına Türkiye’nin demokratikleşmesi açısından kâfi değil, fakat Türkiye’nin büyük demokrasi problemlerinin çözülmesinde bir birinci adım olabilir. Türkiye demokratik bir cumhuriyet olmaya neredeyse hiçbir vakit yaklaşmadı, vakit zaman yaklaştığı anlar oldu lakin bilhassa son 10 yıldır çok uzaklaşmış durumdayız. Artık dönmemiz gerekiyor demokrasiye. Bu tarafta çok güçlü toplumsal talep de var. Bu tahlil sürecine bir vesile olabilir üzere görünüyor.”
Nuray Türkmen
“Bu coğrafyada pek çok sorun var ve bu sıkıntıların çözülmesi gerekiyor. Başlı başına bir tahlil iradesi gösterebilmek kıymetli olduğu için cumhuriyetin demokratikleşmesi de kıymetli. Bu topraklarda yaşıyorsak bir öznesiysek bunun için talibiz diyoruz. Bütün dünyada iktidarların, sermayenin güçlendiği, hegemonyanın arttığı, burada iktidarın güçlendiği bir yerde biz buna istek göstermiyoruz ve bu demokratikleşmek zorunda diyoruz. Bir mecburilik ve sorumluluk gereği aydınlar olarak, akademisyenler olarak demokratikleşme daveti yapıyoruz.”
Pakrat Estukyan
“Silahsız ve çatışmasız bir ülke istiyoruz. Birbirimizi dinleyebildiğimiz, sıkıntılarımızı konuştuğumuz bir ülkeye gereksinimimiz var. Bu ülke lakin demokrasi kaidelerinde, tabir özgürlüğünün geçerli olduğu kurallarda mümkün olabilir. Cumhuriyetimizi demokratikleştirmeliyiz fikirlerin serbestçe tabir edilmesini sağlamalıyız. Bunu yapabilmek içinde her platforma hepimizin konuşacağı tabanlar yaratmalıyız. Bu konferans tam da neyi nasıl yapabilirizi tartışacağımız alan olduğu için çok kıymetli.”
Rıza Türmen
“Demokrasinin ortadan kaldırıldığı bir devirde düzenlenen bu konferans; Eşitlikçi, özgürlükçü, yeni bir demokratik cumhuriyet nasıl kurulur? Bu çerçevede Kürt sorunu nasıl çözümlenir? Bunlara yanıt arıyor… Bu konferansın öbür bir ehemmiyeti de, geçmişten gelerek, yanlışları görerek, durumlardan ders alarak ortaya bir irade koymak, yeni bir cumhuriyetin, demokratik bir cumhuriyetin inşası için kurucu bir irade koymaktır ve hepimizin sorumluluğu büyüktür.”
Şebnem Korur Fincancı
“Bugün Türkiye’de bir gazeteci, bir avukat, bir belediye başkanı, bir akademisyen ne söyleyebileceğini değil ne söylerse içeri gireceğini düşünerek konuşuyor. Bu otosansür, görünmez lakin en derin baskı biçimini işaret ediyor. Bu konferansın değeri ise eleştiriyi aşıp kurucu bir irade ortaya koyma gayretidir. Biz aktivistler olarak da artık sadece ‘hayır’ demekle yetinemeyiz, ‘bunun yerine ne’ sorusunu taşımak zorundayız. Cumhuriyetin demokratikleşmesi, tüm kimliklerin ve inançların eşit yurttaşlık temelinde var olabildiği, çoğulcu ve iştirakçi bir nizamın inşası manasına geliyor.
Şükrü Aslan
“Türkiye toplumunun çoğul sosyolojik dokusunun siyasi alanda, toplumsal alanda, kültürel alanda kendini bulabilmesi için gerekli. Cumhuriyetin ilanında bu çoğul doku tespit edilmiş olmasına karşın önerilen siyasi proje tekil olduğu için, tekçi olduğu için önemli problemler doğurdu ve bugüne kadar devam etti. Bu problemlerin çözülmesi ve o sosyolojik doğal dokuya uygun siyasal ve toplumsal bir inşası büyük bir gereksinim, barışın da anahtarı.”
Vahap Coşkun
“Cumhuriyet, demokratik kodlar üzerine inşa edilmedi. Bilakis, kurucu takım bu topraklardaki farklı kimlikleri barış içinde bir ortada yaşatacak demokratik bir anlayış yerine, tek tipleştirmeyi dayatan otoriter bir temel üzerinde yükseldi. Etnik, mezhebi ve ömür şekilleri farklıklarından kaynaklı birçok çatışma yaşandı ve Türk-Kürt, Alevi-Sünni ve seküler-muhafazakâr gerginlikleri bir asra damga vurdu. Vakit zaman failler ve mağdurlar yer değiştirse de demokrasi açığıyla malul Cumhuriyet, daima mağduriyet üretti. İşte bu mağduriyetlerin nihayet erdirilmesi ve herkesin rahat bir nefes alması için Cumhuriyet’in yapısal bir değişikliğe gitmesi gerekiyor.”
Yakın Ertürk
“Demokrasinin büsbütün törpülendiği ve yok olduğu bir devirde hala Türkiye’de cumhuriyetin ikinci yüzyılında ortak ömrümüzde birbirimizi kucaklayabileceğimiz, kimsenin geride kalmadığı bir toplum yaratmak inancımızın demokrasiden geçtiği fikrimiz bu konferansı gerekli kıldı. Çok değişik sesler ve fikirlerin tabir edileceğini düşünüyorum. Uzun vakittir Türkiye’de çeşitli çevreler otoriterleşmeye karşı demokrasinin yollarını birbirimize uyarlayarak nasıl bir hukuka dayalı bir toplum yaratabiliriz onun arayışı içindeyiz. Bu konferans da bu arayışın temel taşını oluşturacaktır.”
( ALINTI yeniyasamgazetesi9.com/demokratik-donusum-hepimiz-icin )
