Fehmi Koru*
Deprem oldu, günlerden beri siyasetçileri olay mahallinde ve meselelerle baş etmeye çalışırken görüyoruz ya, pek çoğumuz, şimdikine hazırlıksız yakalanıldığı halde bundan sonra emsal bir büyük afetle karşılaşıldığında her şeyin bugünkünden farklı olacağını düşünüyor.
Özellikle de gençler…
Aldanmayın derim.
Politikacılar için günü kurtarmak değerlidir.
Öyle olmasaydı, 23 yıl evvel, 17 Ağustos 1999 tarihinde, 7.4 şiddetinde meydana gelen ve 20 bine yakın insanımızın hayatını kaybettiği Marmara sarsıntısından gerekli dersler çıkartılırdı.
Çıkartılsaydı, bugünleri bu türlü yaşamazdık.
Kaldı ki, Marmara zelzelesinden sonra da çeşitli büyüklüklerde ve herbiri canlar alan öteki zelzeleler de yaşandı bu ülkede.
İşte görüyoruz, 43 binden fazla insanımızı kaybettik Kahramanmaraş merkezli iki sarsıntıda.
Hiç evvelkilerden ders çıkartılmış olsaydı, tablo bugünkü üzere mi olurdu?
Son sarsıntısı feryat edercesine birkaç gün öncesinden uyararak haber veren Prof. Naci Görür, İzmir’de düzenlenen bir toplantıda konuşurken, dün, toplantıyı düzenleyen işadamlarına, vilayetlerinin de ‘bugün olmazsa yarın’ şiddetli bir zelzeleyle karşılaşacağını söylerken, mevcut imaj için “Yara sarma edebiyatı” tespitini de paylaşmış.
Politikacılara serzenişte bulunmuş bilim insanı.
Sitemi şu: “Depremin kendisi ‘geliyorum’ diyordu aslında. Sarsıntı olduktan sonra değil, zelzele olmadan evvel ziyan azaltma sistemine geçmemiz lazım. Zelzelesi neden gündeme almıyorsunuz? Sizin ekonomik sıkıntılarınızdan, terörden, endüstriden daha mı az kıymetli zelzele?”
Belli ki, o da, bugünlerde karşı karşıya kalınan tablonun bundan sonraki benzeri durumların daha az ziyanlı yaşanmasına yol verecek bir şuur uyandırmayacağını düşünüyor.
Hazin lakin gerçek.
Çanakkale’nin iki yakasını birleştiren köprünün inşaatı sırasında bir halat koptu diye inşaatta çalışan bir Japon mühendisin intihar ettiğini hatırlıyor musunuz?
Japonlarda sorumluluk anlayışı bu kadar kıymetli. Yetki ile sorumluluk ortasında kurdukları bağ, öngörülmemiş bir yanlış gelişme yüzünden o alanda yetkili kişinin sorumluluğu üstlenmesini de getiriyor onların kültüründe.
Türkiye üzere zelzelelerle haşır neşir bir ülke olan Japonya’da, 15 gün evvel bizde yaşanan cinsten 7 ila 8 ortasında bir şiddette meydana gelen sarsıntılarda, çoklukla tek bir kişi ölmüyor, ölümlü olanlarda hayatını kaybedenlerin sayısı da 30-40 kişiyi aşmıyor.
Neden?
Her manada hazırlıklı olduklarından…
Konuyu aklıma getiren, Avustralya’da iktidardaki Personel Partisi hükümetinde hazine bakanlığı misyonunda bulunan Jim Chalmers’ın, The Monthly mecmuasının Ocak 2023 sayısında okuduğum bir makalesi oldu.
‘Capitalism after the crises’ (Krizler sonrasında kapitalizm) başlıklı makalede kendisi üzere siyasetçilerin sorumluluklarını ele alırken bir örnek olaydan kelam ediyor Chalmers.
‘Kara cumartesi’ (Black saturday) diye andıkları peş peşe çıkmış ve kısa müddette çılgınca yaygınlaşmış yangınlardan…
Yangınlar birinci 7 Şubat 2009 cumartesi günü başlamış, çok sıcak havanın tesiriyle çıktığı ve birebir koşullar devam ettiği için de günlerce sürmüş. Toplamda 400 seri yangın görülmüş o devirde.
Nem oranının sıfıra yakın olduğu o günlerde ısı 45 -hatta 47- dereceyi bulmuş, rüzgar 100 km süratle esiyormuş, alevler 100 metreye tırmanıyormuş ve bunlar her şey olup bittikten sonra 173 kişinin hayatını kaybettiği bir felakete yol açmış.
Chalmers, “Yangınların bu türlü de sonuçlar verebileceğini olduğu ana kadar bilmiyorduk” diyor.
Olunca öğrendiklerini göz önünde tutarak yangınlar konusundaki yönetmeliklerini değiştirmiş, öncesi ve sonrasında neler yapmaları gerektiğini kesin tariflere kavuşturmuşlar. 2019-2020’de on yıl evvelki kadar yabanî bir yangın daha çıkmış fakat can kaybı yaşanmamış.
‘Kara cumartesi’ sonrasında aldıkları önlemler sayesinde.
Bazı yapıtları lisanımıza de kazandırılmış olan Jared Diamond’un bir kitabından Chalmers’ın yazısında aktardığı şu görüş göz açıcı: “Bir ülkenin yazgısı krizlere verilen yansılardan ders alma kapasiteleri tarafından belirlenir.”
İsterseniz içinde ‘kader’ sözcüğü de geçen bu cümle üzerinde düşünmek için kendinize biraz vakit ayırın.
Ben o denli yaptım zira.
Jared Diamond’un ülkeler için yaptığı bu tespit evet ülkeler için değerlidir; lakin bireyler için de tıpkı tespit geçerli değil mi?
İnsanız ve başımıza türlü haller gelebiliyor; bizden kararlı bir biçimde başa çıkmayı bekleyen sıkıntılarla karşılaşabiliyoruz. Her kaygı sonrakiler için bir öğrenme sürecine dönüşebilirse daha güçlü hale geliyor insanoğlu.
Aynı durum ülkeler için de kelam konusu.
İklim kuralları yangınlara elverişli Avustralya’da yaşayanlar, başlarına gelen en feci yangın felaketinden çıkardıkları dersler ve sonrasında alınan önlemler sayesinde emsal olayları felaket derecesine erişmeden savuşturma özelliğine kavuşmuş bulunuyorlar.
“Darısı başımıza” diyeceğim fakat temennimin bizde işe yarayacağından gerçekten kuşkuluyum.
Bilim insanları, yer bilimciler, İstanbul’da, İzmir’de, bizim hayat serüvenimizde karşılaşılmış sarsıntılardan daha güçlüsünün her an olabileceği ikazında bulunuyorlar.
Muhtemel bir 8 yahut daha üstü şiddette sarsıntı uyarısı…
Her an olabileceği ihtarında bulunuluyor.
Şu son sarsıntıda ve sonrasında ortaya çıkan tabloya bakarak, insanların daha ağır yaşadıkları İstanbul ve İzmir üzere vilayetlerimizde, evvelkileri aşan şiddette zelzeleler olduğunda, artık ne vakit olacaksa o zelzeleler, o vakit ortaya çıkacak tablonun şimdikinden farklı olabileceğini düşünebiliyor musunuz?
Onbinlerce binanın yıkılıp onbinlercesinin daha içinde yaşanılamaz hale geldiği, can kaybının 50 bine hakikat süratle yol aldığı bugünkü tablo, Marmara bölgesini sarsıp 20 bine yakın insanın hayatını kaybettiği 23 yıl evvelki Marmara sarsıntısı tablosundan çok farklı mı?
“Enkaz derhal kalksın da yeni meskenler yapılsın” reaksiyonunu fark saymazsanız…
Bizde tarih işte bu özelliğimizden ötürü tekerrür edip duruyor.
*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.
