İsrail’in 13 Haziran’da İran’a saldırmasının akabinde, global güç naklinde değerli bir yere sahip Hürmüz Boğazı’nın kapanması ihtimali piyasalarda tasaya yol açtı.
Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol üreticisi ülkelerin Asya, Avrupa, Kuzey Amerika ve ötesine ikmal yaptığı kritik bir güzergâh.
Aynı vakitte on yıllardır süregelen bölgesel tansiyonların de merkezi.
Hürmüz Boğazı nerede, büyüklüğü ne?
İran ile Umman sonlarını ayıran boğaz, Umman Körfezi ve Basra Körfezi ortasında yer alıyor.
Boğazın en dar noktasında genişlik 33 kilometreye ulaşırken, su kanalı, iki istikamete de 3 kilometrelik bir nakliye rotasını kapsıyor.
Neden değerli?
Küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin Hürmüz Boğazı’ndan taşındığı hesaplanıyor.
İkmal edilen ham petrolün büyük bir kısmı Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nü (OPEC) oluşturan Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt ve İran’dan ihraç edilerek öteki ülkelere ulaştırılıyor.
Dünyanın en büyük LNG ihracatını yapan Katar’ın ürettiği sıvılaştırılmış doğal gazın da neredeyse tamamı bu güzergâhtan geçiyor.
1980-1988 İran-Irak savaşı sırasında, iki taraf da birbirinin petrol ihracatını aksatacak adımlar atmış, bu gerginlik ‘Tanker Savaşı’ olarak tarihe geçmişti.
ABD’nin Bahreyn’de konuşlu 5. Filo’su bölgedeki ticari gemileri korumak için görevlendirilmişti.
Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının sonuçları ne olur?
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması durumunda dünya genelindeki petrol akışının yüzde 20’sinin etkilenebileceği belirtiliyor.
JP Morgan Haziran ayında yayımladığı bir notta, Hürmüz Boğazı’nın kapatılması halinde petrol fiyatlarının varil başına 120-130 dolar düzeyine yükselebileceği ikazında bulundu.
BBC Türkçe‘ye konuşan Ege Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Aykut Lenger Hürmüz Boğazı’nın kapatılması ihtimalinin bile şimdiden petrol fiyatı üzerinde baskı oluşturduğunu söylüyor:
“Bu tehlike görüldü ve bilhassa finansal piyasalar şimdiden konum aldı. Boğazın kapatılması durumunda petrol arzının daralacağını ve fiyatların daha da artacağını söyleyebiliriz.”
İran, İsrail’in saldırısının akabinde, petrol arzında sorun olmadığını açıkladı.
İran Petrol Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, İsrail ataklarının rafineri tesisleri ve petrol depolama alanlarında ziyana yol açmadığı kaydedildi.
Geçmişte hangi tansiyonlara sahne oldu?
Hürmüz Boğazı, ABD ve İran’ın taraf olduğu pek çok tarihi olaya sahne oldu.
1988 yılında ABD savaş gemisi USS Vincennes bir İran yolcu uçağını düşürdü ve uçaktaki 290 kişi ömrünü yitirdi.
Washington, bölgedeki filosunun savaş uçağı sanarak ezkaza uçağı amaç aldığını savundu fakat Tahran bunu şuurlu bir atak olarak niteledi.
Washington ayrıyeten, Vincennes savaş gemisini, İran donanmasının akınlarına karşı bölgedeki ikmal gemilerini müdafaası için burada tuttuklarını vurguladı.
1988’de ABD savaş gemisi USS Vincennes, bir İran yolcu uçağını düşürmüş, uçaktaki 290 kişi hayatını yitirmişti.
2008’de ABD, İran’a ilişkin teknelerin boğazdaki üç ABD savaş gemisine yaklaşarak taciz ettiğini öne sürdü. Bunun üzerine İran İhtilal Muhafızları’nın o dönemki başkomutanı olan Muhammed El-Caferi, taarruza uğradıkları takdirde boğazdaki gemilere el koyacaklarını söyledi.
2010’da El Esas’a bağlı Abdullah Azzam Tugayları’nın üstlendiği akınlarda Hürmüz’deki Japon petrol tankeri M Star maksat alındı.
2012’de Tahran idaresi, İran’ın petrol gelirlerini amaç almakla suçladığı ABD ve Avrupa’nın yaptırımlarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı bloke etme tehdidinde bulundu.
İran 2015’ta bir sondaj platformuna ziyan verdiği gerekçesiyle Singapur bandıralı bir tankeri maksat aldı, bir konteyner gemisini de ele geçirdi.
Temmuz 2018’de İran Cumhurbaşkanı Hasan Manevî, ülkesinin petrol ihracatını sıfıra düşürme davetinde bulunan ABD’ye reaksiyon göstererek, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki petrol akışını aksatabileceğini ima etti.
İran İhtilal Muhafızları’ndan bir kumandan da, İran’dan petrol ihracatının durdurulması halinde Hürmüz Boğazı’ndaki ihracatın tamamını engelleyecekleri ihtarında bulundu.
