İran’ın yer altındaki nükleer tesislerini vurabilecek silahlar ortasında biri var ki şimdiye kadar hiç kullanılmadı ve şimdi İsrail’in erişiminde değil.
Bu ABD’ye ilişkin GBU-57A/B Massive Ordnance Penetrator (MOP), yani dünyanın en büyük nükleer olmayan “sığınak delici” bombası.
Bu hassas güdümlü, 13 bin 600 kilogram tartısındaki bomba, İran’ın derin bir dağın içine gömülü Fordo uranyum zenginleştirme tesisi üzere yer altı komplekslerine ulaşma potansiyeline sahip.
Ancak ABD şu ana kadar İsrail’in bu bombaya erişimine müsaade vermedi.
Peki bu silah tam olarak nedir, ne üzere zorlukları vardır ve nitekim kullanılabilir mi?
ABD hükümetine nazaran GBU-57A/B, “derinlemesine gömülü ve güçlendirilmiş sığınaklar ile tünelleri gaye alabilecek büyük bir delici silah.”
Altı metre uzunluğundaki bu bomba, yaklaşık 61 metre derinliğe kadar nüfuz edebiliyor ve birden fazla bombanın ardışık atılmasıyla daha da derinlere ulaşılması mümkün.
Boeing tarafından üretilen MOP, şimdiye kadar savaşta hiç kullanılmadı; sadece ABD’nin New Mexico eyaletindeki White Sands Füze Test Alanı’nda denemeleri yapıldı.
Bu bomba, 2017 yılında Afganistan’da kullanılan 9 bin 800 kilogramlık “Mother of All Bombs”tan (MOAB – Bütün Bombaların Anası) daha güçlü.
Bradford Üniversitesi Barış Çalışmaları Onursal Profesörü Paul Rogers, “ABD Hava Kuvvetleri, MOAB gibisi boyutta fakat patlayıcı yükü son derece sert bir metal gövde içine yerleştirilmiş silahlar üretmeye önemli emek harcadı. Sonuçta ortaya GBU-57A/B çıktı” diyor.
Şu anda sadece ABD üretimi B-2 Spirit (İngilizce “stealth bomber” ismiyle bilinen bir hayalet bombardıman uçağı) bu bombayı taşıyacak formda yapılandırılmış durumda.
Northrop Grumman tarafından üretilen B-2, ABD Hava Kuvvetleri’nin en gelişmiş savaş uçaklarından biri.
18 bin kilogram taşıma kapasitesine sahip olan bu uçak, iki adet GBU-57A/B bombayı (toplamda yaklaşık 27 bin 200 kilogram) taşıyacak biçimde muvaffakiyetle test edildi.
MOP’un patlamadan evvel yüzeyin yaklaşık 61 metre altına nüfuz edebileceğine inanılıyor
Northrop Grumman’ın aktardığına nazaran yakıt ikmali olmadan yaklaşık 11 bin kilometre, bir ikmal ile ise 18 bin 500 kilometre menzile ulaşabilen bu uçak, dünyanın çabucak her yerine saatler içinde ulaşabiliyor.
Rogers’a nazaran, MOP’un çağdaş hava savunma sistemlerine sahip İran üzere bir düşmana karşı kullanılması halinde, B-2’lere öbür uçaklar da eşlik edebilir.
Örneğin F-22 üzere hayalet uçaklar düşmanın savunmasını bastırabilir, akabinde insansız hava araçlarıyla hasar değerlendirmesi yapılabilir.
Rogers, ABD’nin bu bombalardan çok sonlu sayıda ürettiğini düşünüyor:
“Muhtemelen operasyonel stokta 10 ile 20 adet ortasında bulunuyor.”
MOP İran’da kullanılacak mı?
Fordo, İran’ın ana uranyum zenginleştirme tesisi Natanz’dan sonra inşa edilen ikinci nükleer tesisi.
Tahran’ın 95 kilometre güneybatısındaki Kum kenti yakınlarında, bir dağın içine oyularak inşa edilen bu tesisin imaline 2006 civarında başlandığı ve 2009’da faaliyete geçtiği biliniyor.
Tesisin yaklaşık 80 metre kaya ve toprak altına gömülü olduğu ve İran ile Rusya üretimi hava savunma sistemleriyle korunduğu bildiriliyor.
Mart 2023’te Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), bu tesiste yüzde 83,7 saflıkta uranyum izleri tespit etti. Bu oran neredeyse silah seviyesinde.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran’ın füze ve nükleer programını “İsrail için varoluşsal tehdit” olarak tanımlayarak bu amaçları yok etmeyi amaçladıklarını söyledi.
Fordo da bu gayelerin başında geliyor.
İsrail’in ABD Büyükelçisi Yechiel Leiter, Fox News’e yaptığı açıklamada, “Bu operasyonun Fordo’nun yok edilmesiyle tamamlanması gerekiyor” dedi.
Ancak Rogers’a nazaran İsrail’in MOP’u kendi başına kullanma imkânı yok ve ABD’nin bu bombanın kullanılmasına direkt kendi dahli olmadan müsaade vermeyeceği görüşünde:
“İsrail’e bu türlü bir şeyi asla kendilerinin yapmasına müsaade etmezler. Zati İsrail’in bu boyutta sığınak delici bombaları yok.”
Trump Kanada’daki G7 toplantısında Washington’un İran’a askeri müdahalede bulunması için ne gerektiği sorulduğunda “Bu bahiste konuşmak istemiyorum” dedi
Bombanın kullanılıp kullanılmayacağı, büyük ölçüde ABD’nin çatışmaya ne ölçüde dâhil olacağına bağlı; bilhassa de Donald Trump’ın liderliğinde.
Rogers, “Bu sahiden de Trump’ın İsraillilere yardım etmek için tam gaz gidip gitmeyeceğine bağlı” diyor.
G7 Doruğu sırasında Trump’a, ABD’nin askeri olarak müdahil olması için ne gerektiği sorulduğunda şu karşılığı verdi:
“Bunun hakkında konuşmak istemiyorum.”
ABC News’e konuşan İsrail Büyükelçisi Leiter ise ABD’den sadece savunma yardımı talep ettiklerini belirtti:
“Fordo’yla başa çıkmamıza imkan tanıyacak birçok senaryomuz var. Her şey gökyüzüne çıkıp uzaktan bombalamakla ilgili değil.”
İran ise nükleer programının büsbütün barışçıl olduğunu ve nükleer silah üretmeye hiç çalışmadığını savunuyor.
Ancak geçtiğimiz hafta IAEA’nın 35 üyeli yönetim kurulu, İran’ı 20 yıl ortadan sonra birinci sefer nükleer silahların yayılmasını tedbire yükümlülüklerini ihlal etmekle suçladı.
‘Oyunun kurallarını değiştirebilir’
İsrail’in son periyotta İran’ın nükleer tesislerine yönelik hava ataklarına karşın, Prof. Rogers, “İsrail’in, derinlere gömülü İran nükleer tesislerine ziyan vermeyi başarmış olmasının pek mümkün olmadığını” düşünüyor.
“Bunu gerçekleştirebilmeleri için MOP üzere bir şeye gereksinimleri var.”
ABD’deki Silahların Yayılmasını Tedbire Derneği’nin siyaset yöneticisi Kelsey Davenport’a nazaran ise “Fordo aktif kaldığı sürece İran, kısa vadede nükleer silah üretme riski taşıyor. Tahran, tesiste silah seviyesine uranyum zenginleştirmeye devam edebilir yahut uranyumu kapalı bir tesise aktarabilir.”
Ancak Prof. Rogers, MOP kullanılsa bile muvaffakiyet garantisi olmadığını söylüyor:
“İran’daki tesislerin ne kadar derinde ve nasıl korunduğu tam bilinmiyor. Bu özel silah, şu anda dünyada İran’ın derin yer altı nükleer tesislerine ziyan verme konusunda en yüksek potansiyele sahip. Fakat nitekim işe fayda mı, kim bilebilir?”
