İsrail ve İran ortasındaki çatışmalar şimdilik iki ülke ile sonlu görünüyor. Birleşmiş Milletler’de ve öteki yerlerde yaygın bir biçimde itidal daveti yapılıyor.
Peki ya bu davetler karşılık bulmaz, çatışmalar tırmanır ve genişlerse?
İşte mümkün, en makûs durum senaryolarından birkaçı.
Amerika müdahil olur
ABD’nin tüm inkarlarına karşın, İran açıkça Amerikan güçlerinin İsrail’in hücumlarını onayladığına ve en azından zımnen desteklediğine inanıyor.
İran, Irak’taki özel kuvvet kampları, Körfez’deki askeri üsler ve bölgedeki diplomatik misyonlar üzere Ortadoğu’daki ABD maksatlarını vurabilir.
İran’ın vekil güçleri -Hamas ve Hizbullah- çok güç kaybetmiş olabilir fakat Irak’taki destekçi milisleri silahlı ve sağlam kalmaya devam ediyor.
ABD bu tıp hücumlardan korktu ve birtakım çalışanını geri çekti.
Washington, kamuoyuna verdiği iletilerde İran’ı Amerikan maksatlarına yönelik rastgele bir akının sonuçları konusunda sert bir formda uyardı.
Peki, Tel Aviv’de ya da öteki bir yerde bir Amerikan vatandaşı öldürülürse ne olur?
ABD Başkanı Donald Trump kendisini harekete geçmek zorunda hissedebilir.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu uzun vakittir İran’ı yenmek için ABD’yi yanına çekmeye çalışmakla suçlanıyor.
Askeri uzmanlar yalnızca ABD’nin, başta Fordo olmak üzere İran’ın en derin nükleer tesislerine nüfuz edebilecek bombardıman uçaklarına ve sığınak delici bombalara sahip olduğunu söylüyor.
Trump “Amerika’yı Yine Yüceltelim” (MAGA) sloganıyla seçmenlerine Ortadoğu’da “sonsuza dek sürecek savaşlar” başlatmayacağı kelamını verdi.
Çok sayıda Cumhuriyetçi de hem İsrail hükümetini hem de onun Tahran’da rejim değişikliğine gitme vaktinin geldiğine dair görüşünü destekliyor.
Ancak Amerika savaşta faal hale gelirse bu potansiyel olarak yıkıcı sonuçları olacak büyük bir tırmanma manasına gelir.
Körfez ülkeleri müdahil olur
İran, İsrail’in korunaklı askeri ve öbür amaçlarına ziyan vermeyi başaramazsa, füzelerini her vakit Körfez’deki daha yumuşak maksatlara, bilhassa de İran’ın yıllardır düşmanlarına yardım ve yataklık ettiğine inandığı ülkelere yöneltebilir.
Bölgede çok sayıda güç ve altyapı amacı var. İran’ın 2019’da Suudi Arabistan’ın petrol alanlarını vurmakla suçlandığını ve Yemen’deki vekili Husiler aracılığıyla 2022’de Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki gayeleri vurduğunu hatırlamalı.
O vakitten bu yana İran ile bölgedeki birtakım ülkeler ortasında bir çeşit uzlaşma sağlandı.
Ancak bu ülkeler ABD hava üslerine mesken sahipliği yapıyor. Kimileri da el altından geçen yıl İsrail’in İran füze saldırısına karşı savunulmasına yardımcı oldu.
Eğer Körfez ülkeleri atağa uğrarsa o vakit da Amerikan savaş uçaklarının İsrail’in yanı sıra kendilerini de savunmasını talep edebilir.
İsrail İran’ın nükleer kapasitesini tahrip edemez
Ya İsrail saldırısı başarısız olursa? Ya İran’ın nükleer tesisleri çok derindeyse, çok güzel korunuyorsa? Ya 400 kg %60 zenginleştirilmiş uranyum – tam silah kalitesinden yalnızca küçük bir adım uzakta, on bomba için kâfi olan nükleer yakıt – yok edilmezse?
Bunların zımnî madenlerin derinliklerinde gizli olabileceği düşünülüyor. İsrail birtakım nükleer bilim adamlarını öldürmüş olabilir fakat hiçbir bomba İran’ın bilgi birikimini ve uzmanlığını yok edemez.
Ya İsrail’in saldırısı İran idaresini daha fazla saldırıyı caydırmanın yolunun süratli bir halde nükleer kapasiteye ulaşmak olduğu fikrine yöneltirse?
Ya masanın etrafındaki yeni askeri önderler meyyit seleflerinden daha dik başlı ve daha az ihtiyatlı davranırlarsa?
En azından bu durum İsrail’i daha fazla hücuma zorlayabilir ve bölgeyi daima bir atak ve karşı hücum döngüsüne sokabilir. İsraillilerin bu strateji için kullandıkları acımasız bir tabir var; buna “çimleri biçmek” diyorlar.
Küresel ekonomik kriz baş gösterir
Petrol fiyatları aslında çok yüksek.
Ya İran Hürmüz Boğazı’nı kapatmaya çalışarak petrol akışını daha da kısıtlarsa?
Arap Yarımadası’nın öbür tarafında, Yemen’deki Husiler Kızıldeniz’deki gemilere saldırma eforlarını iki katına çıkarırsa ne olur? Husiler İran’ın öngörülemezlik ve yüksek risk iştahı siciline sahip son vekil müttefiki.
Dünya genelinde pek çok ülke esasen hayat pahalılığı krizi yaşıyor. Yükselen petrol fiyatı, Trump’ın gümrük vergisi savaşının tartısı altında esasen çatırdayan global ekonomik sistemdeki enflasyonu daha da arttıracaktır.
Unutmayalım ki petrol fiyatlarının yükselmesinden yarar sağlayan tek kişi, Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşın masraflarını karşılamak üzere Kremlin’in kasasına milyarlarca dolar daha akacağını görecek olan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’dir.
İran rejimi çöker, bir vakum oluşur
Ya İsrail uzun vadede İran’daki İslami devrimci rejimi çöküşe zorlama gayesinde başarılı olursa?
Netanyahu öncelikli hedefinin İran’ın nükleer kapasitesini yok etmek olduğunu sav ediyor. Lakin dün yaptığı açıklamada daha geniş kapsamlı gayesinin rejim değişikliği olduğunu açıkça ortaya koydu.
“İran’ın gururlu halkına” seslenen Netanyahu, saldırısının “kötü ve baskıcı” olarak isimlendirdiği rejimden “özgürlüğünüze kavuşmanız için yolu açtığını” söyledi.
İran hükümetini devirmek bölgedeki kimilerine, bilhassa de kimi İsraillilere cazip gelebilir. Lakin nasıl bir boşluk bırakabilir? Öngörülemeyen ne üzere sonuçlar doğurabilir? İran’da iç çatışma nasıl yansır?
Güçlü merkezi hükümet ortadan kaldırıldığında hem Irak’ta hem de Libya’da neler olduğunu pek çok kişi hatırlar.
Yani birçok şey bu savaşın önümüzdeki günlerde nasıl ilerleyeceğine bağlı.
İran nasıl – ve ne kadar sert – misilleme yapacak? Ve ABD İsrail’e karşı -eğer olursa- nasıl bir kısıtlama uygulayabilir?
Bu iki sorunun karşılığına bağlı olarak çok şey değişecektir.
