BBC Güvenlik Muhabiri Frank Gardner’ın, İsrail’in İran’a yönelik saldırısı ve bunun bölgedeki tesirlerinin neler olabileceğine dair tahlilinden bir kısım derledik.
İsrail, İran’a yönelik saldırısına “Yükselen Aslan Operasyonu” ismini verdi.
Bu eşi gibisi görülmemiş harekat, daha evvel gerçekleştirilen harekatların tümünden çok daha kapsamlı ve savlı.
Geçen yıl İran ile yaşadığı iki füze ve insansız hava aracı saldırısı da dahil.
İran için ise bu, 1980-1988 ortasında Irak ile savaşından bu yana topraklarına yönelik en büyük hücum.
Şafak sökmeden evvelki en karanlık saatlerde İsrail Hava Kuvvetleri, yalnızca İran’ın nükleer programıyla ilişkili tesisleri değil, ülkenin hava savunma sistemlerini ve balistik füze üslerini de gaye aldı. Böylelikle İran’ın misilleme kabiliyetini azalttı.
İsrail’in yurt dışı istihbarat servisi Mossad için çalışan ve İran’da gizlenmiş casuslar ağı, askeri kumandanlar ve nükleer bilim insanlarının kilit isimlerinin tam yerlerini belirlemeye yardımcı olduğu bildirildi.
Mossad’ın bu akın kapsamında İran içinden insansız hava araçları fırlattığı bildirildi. Bu operasyonun ana gayeleri Natanz’daki nükleer zenginleştirme tesisi ve IRGC’ye ilişkin üslerdi. İsrail askeri planlamacıları için bu, uzun vakittir beklenen bir şeydi.
Bundan sonra ne olacak?
İsrail’in bu operasyonla ne istediği açık: En azından İran’ın nükleer programını yıllarca geriye götürmeyi hedefliyor. Tercihen programı büsbütün durdurmak istiyor.
İsrail’in askeri, siyasi ve istihbarat etraflarında, bu operasyonla İran liderliğinin zayıflayacağını ve büsbütün çökeceğini, bölgede artık tehdit oluşturmayan daha yeterli niyetli bir rejimin kurulacağını umut edenler de vardır. Bu, onlar açısından hayal olabilir.
ABD Başkanı Donald Trump, saldırının yapıldığı gün, İran’ın muahedeyi kabul etmek için “ikinci bir şansa” sahip olduğunu söyledi.
ABD ile İran ortasındaki nükleer müzakerelerin altıncı çeşidi 15 Haziran Pazar günü Umman’ın başşehri Maskat’ta gerçekleşecekti, lakin İsrail bu görüşmelere pek değer vermiyor.
Rusya’nın Ukrayna ile barış görüşmeleri konusunda Trump’ı oyaladığı suçlaması üzere, İsrail de İran’ın burada birebir şeyi yaptığını düşünüyor.
İsrail, bunun İran’ın geliştirdiğinden şüphelendiği nükleer silah programını ortadan kaldırmak için en uygun ve muhtemelen son bahtı olduğunu düşünüyor.
Avrupa Birliği Dış Münasebetler Kurulu (ECFR) kıdemli siyaset uzmanı Ellie Geranmayeh’e nazaran, “İsrail’in İran’da bir gecede gerçekleştirdiği eşi görülmemiş hücumlar, Lider Trump’ın İran’ın nükleer programını denetim altına alacak bir muahede yapma talihini ortadan kaldırmak için tasarlandı.”
Saldırıların zamanlaması ve büyük ölçekli olması, görüşmeleri büsbütün rayından çıkarmak gayesini taşıyor” diyor.
Nükleer silahlanma yarışı riski
Ancak burada daha da büyük bir risk var. İsrail’in operasyonu hala geri tepebilir ve nükleer silahlanma yarışını tetikleyebilir.
İran’ın güvenlik kurumlarındaki sertlik yanlısı şahinler, uzun vakittir İsrail yahut ABD’nin gelecekteki akınlarına karşı en uygun caydırıcılığın nükleer bomba edinmek olacağını savunuyorlar.
Libya ve Kuzey Kore önderlerinin farklı bahtlarını dikkate almış olmalılar.
Libya’nın lideri Albay Muammer Kaddafi, 2003 yılında kitle imha silahları programını bıraktı; sekiz yıl sonra, Batı’nın hava gücüyle desteklenen Arap Baharı protestoları sonucu devrildi ve bir hendekte meyyit bulundu.
Buna karşılık, Kuzey Kore tüm milletlerarası yaptırımlara karşı gelerek, potansiyel saldırganları iki kere düşündürecek kadar güçlü bir nükleer savaş başlığı ve kıtalararası balistik füze cephanesi oluşturdu.
İsrail’in Yükselen Aslan Operasyonu’nun vereceği hasarın boyutu ne olursa olsun, İran rejimi daha evvel de olduğu üzere buradan sağlam çıkar ve ayakta kalırsa nükleer bomba yapma ve hatta test etme yarışını hızlandırma riski var.
Böyle bir durumda, Suudi Arabistan, Türkiye ve muhtemelen Mısır da nükleer silaha gereksinim duyduklarına karar verip, Ortadoğu’da neredeyse kaçınılmaz olarak bir nükleer silahlanma yarışı başlayacaktır.
