T24 Haber Merkezi

Yiğiter Uluğ

Gemi, Birçok yakınlarındaki Villefranche-sur-Mer limanından ayrılalı bir hafta olmuştu neredeyse. Kaptan, daha en az bir haftalık yol olduğunu söylüyordu. Fırtınaya yakalanmadan, azgın dalgalar yüzünden kamaralara tıkılmadan sakin bir seyahat geçiriyorlardı. Lakin rastgele bir kara kesimi görmeden geçen günler üst üste geldikçe, Mösyö Rimet’nin kitap okumaya ayırdığı saatler, göğsünde biriken sorun ile heyecan karışımı duyguya gem vuramaz olmuştu. “Güverteye çıkarsam, hiç değilse egzersiz yapan birilerini görürüm” diye düşündü. Kamaradan çıkmadan evvel, bavulunu bir defa daha denetim etti.

Oradaydı… Yavaşça dokundu, onu saran kumaş kesimini sıyırıp, parıltısını güya birinci defa görüyormuşçasına hayret ve hayranlıkla bir mühlet izledi. Eline alıp şöyle bir tarttı. Evet, arkadaşı Abel Lafleur uygun iş çıkarmıştı; ne çok hafif, ne de görgüsüzlük sembolü olacak kadar şatafatlı ve ağır… Şık, bir salonda köşede dursa, birinci bakışta dikkat çekmeyecek bir heykelcik. Gümüş üzerine altın kaplama figür, zafer yaradanı Nike’yi simgeleyen kanatların üzerinde yükselen bir kupaydı. Esasındaki koyu lacivert taşla bir arada tartısı 4 kiloya yaklaşıyor, asaleti tamamlanmış oluyordu. Gülümseyerek bavulu kapadı.

İlk Dünya Kupası tertibini düzenleyen Jules Rimet. 1921’de oturduğu FIFA Başkanlık koltuğunda 1954’e kadar kaldı

Mösyö Rimet, adeti olduğu üzere, kır düşmüş bıyıklarını aynada son bir kere taradıktan sonra güverteye yöneldi. Altmışına yaklaşıyordu ve uğrunda ömrünün yarısından fazlasını harcadığı, adeta iple çektiği an yaklaştıkça, içi içine sığmıyordu. Otuz yıllık düşü gerçek olmak üzereydi. Son anda aksilik çıkabileceğine dair, beyninin bir köşesini kemiren karamsarlığı kovmaya çalıştı.

İlk Dünya Kupası tertibini düzenleyen Jules Rimet. 1921’de oturduğu FIFA Başkanlık koltuğunda 1954’e kadar kaldı

Profesyonellik deyince, biraz durmak lazım. Mösyö Rimet, çağdaş olimpiyat fikrinin ete kemiğe büründüğü 1896’dan beri, başta Baron Pierre de Coubertin olmak üzere Memleketler arası Olimpiyat Komitesi’ndeki arkadaşlarıyla bu bahiste tartışıyordu. Onlar geniş kitlelerin hem ruhen hem fizikî olarak eğitilmesi, moral bedellerin yayılması ve dünya barışı ismine dört yılda bir yapılan yarışlara sırf amatör atletlerin katılabilmesini savunuyordu. Rimet’nin kederi oburdu. Olimpiyat Komitesi’ndekiler üzere ağzında gümüş kaşıkla dünyaya gelmemiş, savaşta kazandığı madalyalar dahil pek çok şeye şiddetli yollarda hırpalanarak sahip olabilmişti. Hiçbir vakit yeterli oynayamadığı lakin izlemekten büyük zevk aldığı futbol, onu iki çarpıcı gerçekle tanıştırdı: Birincisi, alana çıkıldığı anda her türlü sınıfsal ayrım, zengin-fakir farkı ortadan kalkıyordu. Kurallar herkes için eşitti. İkincisi, beceri sırf iltifatla geçiştirilmediği, bazen para da ettiği için, Avrupa’nın çeşitli kentlerinde düzgün futbol oynayan gençler fiyat almaya başlamış, yani profesyonel olmuşlardı. Bu durumda olimpiyatlarda düzenlenen futbol turnuvalarına katılamıyorlardı. En uygunları dışarıda bırakan bir “Dünya Şampiyonası” olamazdı, Rimet’ye göre… 1921’de başkanlık koltuğuna oturduğu FIFA, ne yapıp edip kendi kupasını düzenlemeliydi. Yıllar süren uğraşın sonunda, 1928’de Amsterdam’daki toplantıda futbolda dünyanın en uygununu belirleyecek turnuvanın, tıpkı olimpiyatlar üzere dört yılda bir yapılmasına ancak kapısı profesyonel atletlere da açık olacağı için başka olmasına karar verildi. Kararın altında o gün FIFA’ya üye olan 28 ülke temsilcisinin imzası vardı.

Dünya Kupası’nın birinci versiyonu. Gümüş üzerine altın kaplama kupanın tartısı kuralındaki koyu lacivert taşla birlikte 4 kiloya yaklaşıyordu

Ruhu özgür, niyeti kavi, inadı inattı Mösyö Rimet ve arkadaşlarının amma… Kıymetli bir eksik vardı: Para. Dünyamız yeniden bir buhran periyodundan geçiyor, Avrupalı hükümetler bir futbol turnuvasına mesken sahipliği yapma fikrine yüz vermiyordu. Cankurtaran simidi hiç beklenmeyen bir yerden, Atlantik’in öte yakasındaki Uruguay’dan geldi. İngilizler, FIFA’ya dirsek çeviriyordu lakin futbol topunu götürüp bu oyunu sevdirdikleri Güney Amerika kıtasında elini taşın altına koymaya hazır ülkeler vardı. 1930’da anayasaya ve bağımsızlığa kavuşmasının yüzüncü yılını kutlayacak olan Uruguay, bunların başında geliyordu. Arjantin ve Brezilya ortasında bir tampon bölge olarak görülen bu küçük ülke, sahip olduğu doğal kaynakları uygun kullanan akıllı yöneticiler sayesinde az vakitte büyük işler başarmış, “Güney Amerika’nın İsviçre’si” diye anılır olmuştu. Devlet başkanı Juan Campisteguy, ülkenin yüz yılda nereden nereye geldiğini, komşu coğrafyalardan ve Avrupa’dan gelecek konuklara göstermek istiyordu. Ne kadar kararlı olduğunu, Montevideo’da devasa bir stat inşaatına girişerek, girişmekle de kalmayıp, 90 bin kişilik Centenario Stadı’nı temeli atıldıktan sırf bir yıl sonra bitirerek gösterdi. İnanılması zordu fakat isteyince oluyordu demek… Görenlerin ağzını açık bırakan, Rimet’ye “Bu bir futbol tapınağı” dedirten Centenario, birinci Dünya Kupası’nın 18 maçından 10’una kucak açtı.

İlk Dünya Kupası iki başka topla oynanmıştı. Arjantin kendi tercihleri olan “Tiento” modelinde diretmiş, Uruguay ise final topunun “T-model” olmasını talep etmişti. Tahlil şöyle bulundu: Birinci yarı Arjantin’in ikinci yarıysa Uruguay’ın topuyla oynandı

4 Temmuz 1930 günü Conte Verde, Montevideo limanına yanaştı. Tertip için evvelce toplanan Amerika kıtası temsilcileri; mesken sahibi Uruguay, Arjantin, Brezilya, Bolivya, Paraguay, Peru, Şili, Meksika ve ABD’li atletler, Avrupa’dan gelen rakiplerini karşıladılar. Lider Campisteguy çabucak birinci gece, Rimet ve arkadaşlarının şerefine bir mangal partisi düzenlemişti.

Sonrası… Biliyorsunuz. Hani derler ya; sonrası tarih… Lakin son jenerik akmadan ufak tefek hatırlatmalar yapmak gerekirse;

• 1930’da 13 ülkenin iştirakiyle yapılan Dünya Kupası bugün 96 yaşında. ABD; Meksika ve Kanada topraklarında 16 kentte 48 ulusal kadronun iştirakiyle organize edilen bu yılki kupada, 39 günde toplam 104 maç oynanacak.
• Bu müsabakalar için yaklaşık 7 milyon bilet satışa sunuldu. 180 bininin hala sahiplerini beklediği söyleniyor. Ekranlardan kupayı izlemesi beklenen sporseverlerin sayısı 5.5-6 milyar ortasında. Tertibin yaklaşık 80 milyar dolarlık bir ekonomik büyüklük yaratması, turizmden inşaata, sağlıktan bankacılığa kadar pek çok bölümü etkilemesi öngörülüyor.
• Yaklaşık yüz yılda buralara gelen kupanın, “babası” diyebileceğimiz Jules Rimet, 1921’den 1954’e FIFA’yı yönettikten sonra 1956’da dünyamızdan ayrıldı. Doğup büyüdüğü, uğruna savaştığı Fransa’nın futbolda hiçbir başarısına şahit olamadı lakin 20 üyeli bir tertip olarak aldığı FIFA’yı kendisinden sonraki lidere 84 üye ülkeyle devretti. Bugün bu sayı 211.
• Mösyö Rimet Paris yakınlarında Bagneux mezarlığında yatıyor. Mezar taşında yalnızca doğum ve mevt tarihleri var. FIFA’yı 23 yıl yönetip, Dünya Kupası’nı birinci düzenleyen spor insanı olmasına dair hiçbir ibare yok.
• Abel Lafleur’ün dizayn ettiği ve 1946’da alınan kararla ismi Jules Rimet Kupası olan birinci ödül, o devrin kuralları gereği, turnuvada üç defa şampiyon olan ülkenin müzesine gidecekti. Bu onura 1970’te erişen Brezilya, minik heykelciğin sahibi oldu. Fakat kupa, 1983 yılında federasyon müzesinden çalındı ve bir daha bulunamadı. Hırsızlar tarafından eritildiği iddia ediliyor. Bugünkü Dünya Kupası, İtalyan dizayncı Silvio Gazzaniga’nın yapıtıdır.
• Avrupalı atletleri 1930’da okyanus ötesine taşıyan İtalyan gemisi Conte Verde, İkinci Dünya Savaşı yıllarında çeşitli badireler atlattıktan sonra 1949 yılında söküldü ve hurda olarak satıldı.

(Editör: Asya Tekyaşar)